8 مجتمع مسکونی معروف دنیا بررسی ایده‌های معماری و طراحی

معماری مجتمع‌های مسکونی زمانی جذاب‌تر می‌شود که طراح مجبور باشد میان محدودیت زمین، نیازهای ساکنان، کیفیت زندگی، دسترسی به نور و فضای سبز و هویت بصری ساختمان تعادل ایجاد کند. به همین دلیل، برخی از پروژه‌های مسکونی در جهان فراتر از یک ساختمان معمولی عمل کرده‌اند و به نمونه‌هایی قابل مطالعه برای معماران و طراحان تبدیل شده‌اند.

در این مقاله با 8 مجتمع مسکونی معروف دنیا آشنا می‌شویم؛ پروژه‌هایی که هرکدام از زاویه‌ای متفاوت به مسئله مسکن پاسخ داده‌اند. از مجتمع مسکونی Poljane در اسلوونی که فضاهای جمعی را در دل یک سایت محدود ایجاد کرده است تا Tetris Apartments که با تغییر جهت پنجره‌ها و بالکن‌ها، مسئله مجاورت با بزرگراه را حل می‌کند.

نکته مهم این است که شهرت این پروژه‌ها صرفاً به ظاهر متفاوت آن‌ها مربوط نمی‌شود. در بسیاری از آن‌ها، فرم ساختمان نتیجه مستقیم شرایط سایت، اقلیم، بودجه، ضوابط شهری یا نیازهای کاربران است. بنابراین مطالعه این نمونه‌ها می‌تواند برای افرادی که به طراحی مجتمع مسکونی، طراحی نما، معماری ساختمان و ایده‌های طراحی آپارتمان علاقه دارند، آموزنده باشد.

در ادامه، ویژگی‌های معماری، تعداد واحدها، راهکارهای طراحی و نکات قابل استفاده از هر پروژه را بررسی می‌کنیم.

1. مجتمع مسکونی Poljane؛ ماریبور، اسلوونی

معمار: Bevk Perović arhitekti
سال تکمیل: 2007
تعداد واحد: 130 واحد مسکونی اجتماعی

مجتمع مسکونی Poljane در حومه شهر ماریبور و در نزدیکی یک تقاطع پرتردد قرار گرفته است. یکی از مهم‌ترین چالش‌های پروژه، محدودیت فضای باز و شرایط سخت سایت بود. تیم طراحی به جای اینکه کمبود فضای عمومی را نادیده بگیرد، تلاش کرد فضاهای جمعی را درون ساختار مجتمع جای دهد.

این پروژه از چهار ساختمان تشکیل شده است؛ دو ساختمان خطی و دو برج. در مجموع، 130 واحد مسکونی اجتماعی در این مجموعه قرار گرفته‌اند. فضاهای جمعی نیز به شکل فضاهای سرپوشیده و باز و همچنین باغ‌های بام در پروژه تعریف شده‌اند.

یکی از عناصر قابل توجه در نمای پروژه، بالکن‌های رنگی است. جایگاه متفاوت این بالکن‌ها روی نما باعث شده است ساختمان از یک حجم مسکونی یکنواخت فاصله بگیرد و هویت بصری پویاتری پیدا کند.

نکته معماری پروژه Poljane

این پروژه نشان می‌دهد که حتی در یک زمین محدود نیز می‌توان با طراحی درست، فضاهای جمعی ایجاد کرد. برای پروژه‌های آپارتمانی امروزی نیز ایجاد فضاهایی مانند حیاط مشترک، فضای سبز، روف‌گاردن و نشیمن‌های جمعی می‌تواند کیفیت زندگی ساکنان را افزایش دهد.

بیشتر بخوانید: ایده های دفتر کار

نمای کلی مجتمع و بالکن‌ه

2. پروژه مسکن Herold؛ پاریس، فرانسه

معمار: Jakob + MacFarlane
سال تکمیل: 2008
موقعیت: منطقه 19 پاریس

پروژه Herold Housing یکی از نمونه‌های متفاوت مسکن اجتماعی در پاریس است. طراحی این مجموعه تحت تأثیر محدودیت‌های زمین، ضوابط ساختمانی و الزام حفظ درختان موجود در سایت قرار داشت. در نتیجه، پروژه به جای یک بلوک یکنواخت، به سه بخش ساختمانی تقسیم شد که توسط مسیرهای ارتباطی به یکدیگر متصل می‌شوند.

فرم ساختمان‌ها دارای لایه‌های پلکانی است که علاوه بر ایجاد تراس و فضای سبز، در کنترل تابش خورشید نیز نقش دارند. در طبقات پایین، فضاهای تجاری و واحدهای مناسب افراد دارای محدودیت حرکتی در نظر گرفته شده و بخش‌هایی از بام نیز به فضای سبز اختصاص پیدا کرده است.

یکی از ویژگی‌های جالب پروژه، استفاده از پوشش‌های ETFE در برخی فضاهای رو به جنوب است. این پوشش‌ها در زمستان به جذب گرمای خورشید کمک می‌کنند و در کنار طراحی سایه‌بان‌ها، به مدیریت شرایط حرارتی ساختمان کمک می‌کنند. همچنین سیستم خورشیدی روی بام برای تأمین آب گرم ساختمان استفاده شده است.

نکته معماری پروژه Herold

این پروژه نمونه خوبی از این اصل است که فرم ساختمان باید از شرایط سایت و عملکرد آن شکل بگیرد، نه اینکه صرفاً برای ایجاد یک نمای متفاوت طراحی شود.

3. مجتمع مسکونی Les Nids؛ کوربووا، فرانسه

معمار: KOZ Architectes
سال تحویل: 2011
تعداد واحد: 28 واحد مسکونی اجتماعی
مساحت پروژه: حدود 5,612 مترمربع

Les Nids در منطقه توسعه شهری Les Fauvelles در کوربووا قرار دارد و با هدف ارائه رویکردی متفاوت به مسکن اجتماعی طراحی شده است.

این پروژه شامل 28 واحد مسکونی اجتماعی است و از نظر فرم، یکی از نمونه‌های قابل توجه در میان پروژه‌های مسکونی معاصر به شمار می‌رود. بخش‌هایی از حجم ساختمان مانند جعبه‌هایی بیرون‌آمده از بدنه اصلی به نظر می‌رسند و باعث ایجاد تراس‌ها و فضاهای خارجی متفاوت برای واحدها شده‌اند. پروژه در سال 2011 تحویل داده شد و جایزه AMO در سال 2011 را نیز دریافت کرد.

اطلاعات پروژه نشان می‌دهد که ساختمان با رویکردهای زیست‌محیطی نیز طراحی شده است؛ از جمله عایق‌کاری خارجی، پنجره‌های چوبی/آلومینیومی، سیستم گرمایش از کف و توجه به نور طبیعی در سرویس‌های بهداشتی.

چرا Les Nids قابل توجه است؟

یکی از درس‌های مهم این پروژه، تلاش برای تبدیل یک ساختمان مسکونی متعارف به مجموعه‌ای از فضاهای متنوع و قابل استفاده برای ساکنان است. در طراحی آپارتمان‌های امروزی نیز می‌توان با استفاده درست از تراس، بالکن و فضاهای نیمه‌باز، کیفیت فضایی واحدها را افزایش داد.

بیشتر بخوانید: شغل طراحی داخلی و آنچه که باید بدانید!

4. پروژه مسکن اجتماعی Sa Pobla؛ مایورکا، اسپانیا

معماران: Pep Ripoll و Juan Miguel Tizón
سال تکمیل: 2012
تعداد واحد: 19 واحد

پروژه Sa Pobla در شهر کوچک Sa Pobla در جزیره مایورکا قرار دارد و شامل 19 واحد مسکونی اجتماعی است. این پروژه در زمینی حدود 1,145 مترمربع ساخته شده و مساحت ناخالص آن حدود 2,498 مترمربع است. ساخت پروژه در سال 2010 آغاز و در سال 2012 تکمیل شد.

یکی از نکات مهم این پروژه، تلاش برای ایجاد تعادل میان تراکم مسکونی و کیفیت فضای زندگی است. طراحی آن نشان می‌دهد که مسکن اجتماعی لزوماً به معنای طراحی ساده و بدون هویت نیست؛ بلکه می‌توان با کنترل فرم، نور، فضای مشترک و ارتباط ساختمان با محیط، مجموعه‌ای با کیفیت ایجاد کرد.

درس طراحی از Sa Pobla

برای پروژه‌های مسکونی، کیفیت معماری الزاماً به استفاده از مصالح گران‌قیمت وابسته نیست. طراحی مناسب پلان، نورگیری، ارتباط واحدها با فضای باز و توجه به مقیاس انسانی می‌تواند تأثیر بیشتری بر تجربه ساکنان داشته باشد.

5. L’Astrolarbre؛ پاریس، فرانسه

معماران: KOZ Architectes
سال تکمیل: 2007
تعداد واحد: 12 واحد؛ شامل 8 واحد جدید و 4 واحد بازسازی‌شده

L’Astrolarbre یکی از نمونه‌های جالب در زمینه تلفیق معماری مسکونی و طبیعت است. این پروژه در پاریس در زمینی قرار داشت که یک درخت افرا قدیمی در آن وجود داشت. به جای حذف درخت برای ساخت ساختمان، معماران فرم پروژه را حول آن سازمان‌دهی کردند.

پروژه شامل 12 واحد مسکونی اجتماعی است که 8 واحد آن جدید و 4 واحد آن حاصل بازسازی ساختمان‌های موجود هستند. همچنین یک کارگاه نجاری نیز در مجموعه پیش‌بینی شده است.

در طراحی پروژه، حجم‌ها به صورت قطعه‌قطعه و با عقب‌نشستگی‌های مختلف سازمان‌دهی شده‌اند تا درخت موجود به عنصر مرکزی پروژه تبدیل شود. حتی از فضای خیابان نیز امکان مشاهده این درخت فراهم شده است.

نکته مهم برای طراحی مجتمع مسکونی

یکی از مهم‌ترین درس‌های L’Astrolarbre این است که عناصر طبیعی موجود در سایت همیشه مانع ساخت‌وساز نیستند. گاهی یک درخت قدیمی، شیب زمین یا ویژگی طبیعی می‌تواند به هویت اصلی پروژه تبدیل شود.

6. Tetris Apartments؛ لیوبلیانا، اسلوونی

معماران: OFIS Architects
سال تکمیل: 2007
مساحت: حدود 5,000 مترمربع

نام Tetris Apartments از فرم و نحوه قرارگیری اجزای ساختمان گرفته شده است. این پروژه توسط دفتر OFIS Architects در لیوبلیانا طراحی شده و یکی از نمونه‌های شناخته‌شده طراحی مسکن اجتماعی این دفتر است.

سایت پروژه در نزدیکی یک بزرگراه پرتردد قرار داشت. برای کاهش تأثیر این شرایط، پنجره‌ها و بالکن‌های واحدها حدود 30 درجه به سمت بخش آرام‌تر و جنوبی سایت چرخانده شدند. این تصمیم علاوه بر کنترل ارتباط بصری با بزرگراه، به ایجاد حریم خصوصی بهتر برای ساکنان نیز کمک کرده است.

واحدهای پروژه در اندازه‌های مختلف طراحی شده‌اند؛ از استودیوهای حدود 30 مترمربعی تا واحدهای سه‌خوابه حدود 70 مترمربعی. همچنین ساختار پروژه به گونه‌ای طراحی شده که امکان انعطاف‌پذیری بیشتر در پلان واحدها فراهم شود.

چرا Tetris Apartments مهم است؟

این پروژه یک مثال خوب برای زمانی است که محدودیت سایت مستقیماً به راهکار معماری تبدیل می‌شود. به جای اینکه بزرگراه صرفاً یک مشکل تلقی شود، جهت‌گیری بازشوها و بالکن‌ها بر اساس آن بازطراحی شده است.

7. 120 واحد مسکن اجتماعی در Parla؛ اسپانیا

معماران: Arquitecnica
موقعیت: Parla، مادرید
تعداد واحد: 120 واحد
سال پروژه: 2010

این پروژه برای ایجاد 120 واحد مسکونی عمومی با هدف اجاره به جوانان در منطقه توسعه شهری جدید Parla در مادرید طراحی شد. هدف اصلی پروژه پاسخ‌گویی به نیاز مسکن با هزینه مناسب و ابعاد کنترل‌شده بود.

طراحان به جای یک بلوک فشرده، از ترکیبی از بلوک‌های باز استفاده کردند. نتیجه، دو بلوک خطی است که با توپوگرافی زمین هماهنگ شده‌اند و مجموعه‌ای بزرگ‌تر را شکل می‌دهند.

یکی از ویژگی‌های قابل توجه پروژه، نمای آن است. در نمای تهویه‌شونده از صفحات فلزی موج‌دار در طیف‌های مختلف سبز استفاده شده و این صفحات با پنل‌های GRC و بخش‌هایی از آجر مشکی ترکیب شده‌اند. این تنوع متریال و رنگ باعث شده است یک برنامه مسکونی تکرارشونده، ظاهری یکنواخت و خسته‌کننده پیدا نکند.

درس طراحی نما از پروژه Parla

در پروژه‌های بزرگ مسکونی که تعداد زیادی واحد مشابه دارند، طراحی نما نقش مهمی در ایجاد هویت پروژه دارد. تغییر ریتم، رنگ، بافت و عمق نما می‌تواند یک مجموعه تکراری را به ساختمانی با شخصیت معماری تبدیل کند.

نمای سبز مجتمع

8. Hayrack Apartments؛ سرکلیه، اسلوونی

معماران: OFIS Architects
سال تکمیل: 2007
مساحت: حدود 7,000 مترمربع
تعداد واحد: 56 واحد

Hayrack Apartments در حاشیه شهر سرکلیه در اسلوونی قرار گرفته است؛ منطقه‌ای که چشم‌اندازهایی از کوه‌ها و زمین‌های اطراف دارد.

یکی از مهم‌ترین عناصر سایت، یک درخت زیرفون حدود 300 ساله بود. معماران برای حفظ این درخت، ساختمان را با پلان L شکل طراحی کردند تا فضای سبز اطراف درخت حفظ شود و بسیاری از واحدها نیز به سمت چشم‌انداز و حیاط داخلی جهت‌گیری داشته باشند.

معماری نما نیز از سازه‌های سنتی Hayrack یا سازه‌های چوبی مورد استفاده در معماری روستایی اسلوونی الهام گرفته است. الگوی تیرهای چوبی در نما بازتفسیر شده و به عنصری هویتی برای ساختمان تبدیل شده است.

پروژه دارای 56 واحد مسکونی با اندازه‌های مختلف است و پارکینگ زیرزمینی نیز برای آن در نظر گرفته شده است.

نکته معماری Hayrack Apartments

این پروژه نشان می‌دهد که الهام از معماری بومی الزاماً به معنی کپی کردن ساختمان‌های سنتی نیست. می‌توان یک عنصر سنتی را برداشت و آن را با زبان معماری معاصر ترکیب کرد.

نمای حجم‌های بیرون‌آمده